प्रत्येक मुलीला मासिक पाळीबद्दल ‘या’ गोष्टी माहीत असल्याचं पाहिजेत…

जेव्हा तुम्ही तारुण्यात पदार्पण करता तेव्हा तुमचे शरीर वेगाने परिपक्व होते आणि शरीरात खूप बदल होत असतात. प्रमुख शारी रिक बदल म्हणजे स्त नांचा विकास, जननां गावर लव येणे आणि सर्वात महत्वाचे मासिक पाळी सुरु होणे इत्यादी होय.

प्रत्येक मुलीची मासिक पाळी ह्या कालावधीत सुरु होते, तथापि ती सुरु होण्याचा अचूक कालावधी वेगवेगळ्या घटकांवर अवलंबून असतो.

मासिक पाळी म्हणजे काय?

प्रत्येक महिन्याला तुमचे शरीर ग र्भधारणेकरिता तुमच्या ग र्भाशयाला तयार करीत असते. ह्या प्रक्रि येदरम्यान ग र्भाशयात स्त्रीबी जाच्या रोपणासाठी पे शी आणि र क्ताचे आवरण तयार होत असते. मासिक पाळीदरम्यान हे आवरण गळून पडते आणि ग र्भाशयाच्या मुखातून यो निमार्गाद्वारे हे आवरण शरीरातून बाहेर पडते. ह्या कालावधीत तुमच्या शरीरातून रक्त आणि ऊतक (टि श्यू) बाहेर पडतात आणि ही क्रिया सरासरी 3-5 दिवसांपर्यंत सुरु राहते.

मासिक पाळी चक्र म्हणजे काय?

मासिक पाळी दर महिन्याला येते त्यामुळे स्त्रीचे शरीर ग र्भधारणेसाठी तयार होते. पाळीच्या पहिल्या दिवसापासून ते पुढच्या पाळीच्या एक दिवस आधी असे दिवस मोजल्यास मासिक पाळी चक्र 28-29 दिवसांचे असते. काही स्त्रियांचे मासिक पाळी चक्र 21 दिवसांचे असते आणि त्यांचे मासिक पाळी चक्र छोटे असण्याची शक्यता असते. तसेच काहींचे मासिक पाळी चक्र 35 दिवसांचे म्हणजेच सरासरीपेक्षा मोठे असते.

मासिकपाळी चक्रादरम्यान काय होते?

महिन्याभरात मासिक पाळी चक्राचे ४ टप्पे असतात.

पहिला टप्पा

ग र्भशयाचे आवरण गळून पडते आणि तुम्हाला र क्तस्त्राव सुरु होतो. हा टप्पा ३-५ दिवसांपर्यंत सुरु राहतो. काही स्त्रियांमध्ये ह्या पेक्षा सुद्धा जास्त काळ चालतो. बऱ्याचशा स्त्रियांमध्ये काही लक्षणे दिसतात जसे की ओटीपो टात दुखणे, पा ठदुखी, पायदुखणे. मनःस्थितीत बदल, स्त नाना सूज येऊन दुखणे इत्यादी. ह्या काळात तुम्हाला खूप थ कवा जाणवू शकेल. ऊ र्जा आणि उत्साह कमी पडेल.

दुसरा टप्पा

फॉ लिक्युलर टप्पा

ह्या टप्प्यामध्ये तुमचे शरीर ओ व्यूलेशन साठी स्वतःला तयार करते. एफ.एस.एच. नावाचे सं प्रेरक अंडा शयाला उत्ते जित करते आणि परिपक्व अंड्याची निर्मिती करते. ह्या प्रक्रियेदरम्यान इ स्ट्रोजेन आणि प्रो जेस्टेरॉन ह्या संप्रे रकांची निर्मिती होते तसेच अपेक्षित ग र्भधारणेसाठी ग र्भाशयाचे आवरण तयार होते. ग र्भाला र क्ताचा आणि पोष णमूल्यांचा पुरवठा होण्यासाठी हा जाड थर तयार केला जातो.

ह्या कालावधी दरम्यान, इ स्ट्रोजेनच्या पातळीत वाढ होते, तुम्हाला उत्साही वाटते आणि तुमची मन:स्थिती चांगली राहते. ह्या कालावधी दरम्यान तुम्हाला पांढरा चिकट स्त्राव होऊ शकतो पण ते पूर्णतः सामान्य आहे.

तिसरा टप्पा

ओ व्यूलेशन

जेव्हा अंडा शयातून परि पक्व स्त्रीबी जाचे बी जवाहिनीतून ग र्भाशयाकडे वहन होते तेव्हा ओ व्यूलेशन होते. हे स्त्रीबी ज फक्त 12 ते 24 तासांसाठी जिवंत राहते. ह्या कालावधीत जेव्हा स्त्रीबी ज शुक्रजं तूच्या सानिध्यात येते तेव्हा त्याचे फलन होते. ह्या दिवसात तुमची प्रज ननक्षमता खूप जास्त असते.

ह्या कालावधीत तुमच्या शरीरात निर्माण होत असलेल्या जास्त इस्ट्रो जेन पातळीमुळे तुमच्या शरीरात ऊर्जा वाढेल, मनस्थिती सुधारेल तसेच तुम्हाला शारी रिक संबं धाची इच्छा सुद्धा वाढेल.

चौथा टप्पा

ल्यु टल टप्पा

हा मासिक पाळी चक्राचा शेवटचा टप्पा आहे. जेव्हा स्त्रीबी ज बीजवा हिनीतून ग र्भाशयाकडे जाते तुमचे शरीर प्रोजे स्टेरॉनची निर्मिती करण्यास सुरुवात करते आणि त्यामुळे ग र्भाशयाचे आवरण तयार होऊ लागते. परंतु, जर स्त्रीबी जाचे फलन झाले नाही तर इस्ट्रो जेन आणि प्रोजे स्टेरॉनची पातळी कमी होते. तसेच स्त्रीबी जाचे रोपण झाले नाही तर ते गळून पडते आणि तुम्ही मासिक पाळीच्या नवीन चक्रामध्ये जाता.

संप्रे रकांचे कार्य कसे चालते?

मासिक पाळी हे शरीराच्या वेगवेगळ्या भागात निर्मित झालेल्या संप्रेर कांनी नियंत्रित होते

गोनॅ डोट्रो फिन रिलिझिं ग हॉ र्मोन, ते जी.एन.आर.एच. ह्या नावाने सर्वज्ञात आहे आणि हाय पोथॅ लॅमस ह्या मेंदूच्या भागापासून त्याची निर्मिती केली जाते. ह्यामुळे इतर संप्रेर कांची जसे की फॉ लिकल स्टिम्यु लेटिंग हॉ र्मोनची (एफ.एस.एच.) निर्मिती सुद्धा प्रेरित केली जाते, तसेच लुटी नझिंग हॉ र्मोनची निर्मिती सुद्धा प्रेरित केली जाते.

एफ.एस.एच.किंवा फॉ लिकल स्टिम्यु लेटिंग हॉ र्मोनची निर्मितीसुद्धा मेंदूतील पिट्यु टरी ग्रंथी मधून केली जाते आणि अंडा शयात स्त्रीबी ज परिपकव होण्यासाठी ते जबाबदार असते.

पिट्यु टरी ग्रंथीं द्वारे निर्मित लुटीनझिं ग संप्रे रक स्त्रीबी ज सोडण्याची प्रक्रिया प्रेरित करते.

तुमचे अंडाशय इस्ट्रो जेनची निर्मिती करते. इस्ट्रो जेन तारुण्यातील तुमच्या शरीरातील बदलांना जबाबदार असते. प्रज नन चक्रादरम्यान त्याला तुमच्या शरीरात थोडी कामे असतात.

प्रोजेस्टे रॉन ह्या संप्रेर काची निर्मिती अंडा शयाद्वारे केली जाते आणि तुमची प्रज नन चक्र नियमित करण्याचे काम त्यावर असते तसेच शरीराला ग र्भधारणेसाठी तयार करण्याचे काम सुद्धा ते करते.

ओव्यु लेशन दरम्यान

ओव्यु लेशन दरम्यान तुमच्या शरीरातील इस्ट्रो जेन च्या पातळीत वाढ होते त्यामुळे एफ.एस.एच. ह्या संप्रेर काच्या पातळीत घट होते. परंतु लुटीनझिं ग संप्रेर कात वाढ झाल्यास, एफ.एस.एच.च्या पातळीत सुद्धा वाढ होते. लुटीन झिंग संप्रेर क प्रेरित करते आणि स्त्री बीज अंडा शयातून सोडले जाते. हे स्त्रीबी ज नंतर बीजवा हिनी मध्ये पकडले जाते.

इतर दिवशी, ग र्भाशयाचे मुख घट्ट श्ले ष्माची निर्मिती करते जेणेकरून शुक्रजं तू आत जाऊ शकत नाही. ओव्यु लेशनच्या आधी इस्ट्रोजे न हॉ र्मोन घट्ट चिकट स्त्राव पातळ करते. त्यामुळे शुक्रजं तूंचे ग र्भाशयाकडे वहन होते आणि स्त्रीबी जाचे फलन होते.

ओव्यू लेशन नंतर

स्त्रीबी ज सोडल्यानंतर अंडा शयातील फॉ लिकलचे रूपांतर कॉ र्पस लुट म मध्ये होते. कॉ र्पस ल्यूट म हा पे शींचा पिवळा संच असतो, जो प्रोजे स्टेरॉन ह्या संप्रे रकाच्या निर्मितीस जबाबदार असतो. प्रोजे स्टेरॉन चिकट स्त्राव पुन्हा घट्ट करते आणि शुक्रजं तूंचा प्रवेश कठीण करते. ह्या कालावधी दरम्यान तुमच्या असे लक्षात येईल की यो नीमार्गातील स्त्राव हा घट्ट आणि चिकट आहे.

प्रोजेस्टे रॉन मुळे ग र्भाशयाचे आवरण रोपणासाठी तयार होते त्यासाठी ते रक्तवा हिन्यांचे आणि ऊतींचे आवरण तयार करते. प्रोजेस्टे रॉन च्या वाढत्या पातळीमुळे तुम्हाला तुमचे स्त न थोडेसेओढल्यासारखे वाटू शकतात आणि तुम्हाला मुंग्या आल्यासारखे जाणवेल.

ओव्यू लेशन नंतर पिट्यु टरी ग्रंथी एफ.एस.एच. ची निर्मिती करत नाहीत त्यामुळे स्त्रीबी ज परिपक्व होत नाहीत.

जर फलन झाले तर काय होते?

जर अंडा शयातून सोडलेल्या परिपक्व स्त्रीबी जाचे बीजवा हिनी मध्ये फलन झाले तर त्याचे ग र्भाशयामध्ये वहन होते आणि ग र्भाशयाच्या आवाराणामध्ये त्याचे रोपण होते. अंडा शयातून ग र्भाशयाकडे वहन होण्यासाठी स्त्रीबी जाला लागणारा वेळ हा 6-12 ह्या दिवसांमध्ये कितीही दिवस असू शकतो. ह्या कालावधीत स्त्रीबीजा मध्ये फक्त 150 पे शी असतात. तुम्हाला ग र्भारपणाची पूर्वलक्षणे सुद्धा जाणवू लागतील कारण तुमच्या शरीरात प्रोजेस्टे रॉन ची पातळी वाढत जाते.

जर फलन झाले नाही तर काय होते?

जर फलन झाले नाही किंवा ग र्भाशयाच्या आवाराणमध्ये स्त्रीबी जाचे रोपण यशस्वीरीत्या झाले नाही तर स्त्रीबी ज विखरू लागते. कॉ र्पस ल्यूट म सुद्धा आक्रसते आणि इस्ट्रो जेन आणि प्रोजेस्टे रॉन ची पातळी तुमच्या शरीरात कमी कमी होऊ लागते.

तुमचे ग र्भाशय प्रोस्टा ग्लान्डिन ह्या रासा यनिक द्रव्याची निर्मिती करते, ज्यामुळे ग र्भाशयाकडील रक्तप्र वाहात बदल होतो, जे आवरण तयार झालेले असते ते तुटते आणि त्यामुळे ग र्भाशय आकुंचन पावते. हीच ती वेळ आहे जेव्हा अफ लित स्त्रीबीजा सह ग र्भाशयाचे आवरण गळून पडते आणि तुमची मासिक पाळी सुरु होते.

मासिक पाळी कशी असते?

मासिक पाळी दरम्यान यो नीमार्गातून ३-५ दिवस रक्तस्त्रा व होतो. काही स्त्रियांसाठी हा रक्तस्त्रा व कमी किंवा जास्त काळासाठी होऊ शकतो. रक्तस्त्रा व किंवा यो नीमार्गातून येणाऱ्या र क्ताचे प्रमाण किती आहे त्यावर तो खूप जास्त, माध्यम किंवा कमी असे त्याचे वर्गीकरण करता येऊ शकते. हे प्रत्येक स्त्रीनुसार बदलते. मासिक पाळी दरम्यान होणारा रक्तस्त्रा व पहिल्या काही वर्षांमध्ये खूप जास्त असू शकतो जो नंतरच्या काही वर्षांमध्ये नियमित होतो.

मासिक पाळीशी निगडित प्रश्न

मासिक पाळीशी निगडित अनेक प्रश्न आहेत जसे की पेटके येणे, पी.एम.एस., अंगदु खी वगैरे.

खूप जास्त रक्तस्त्रा व होणे

ह्या स्थितीमध्ये खूप जास्त रक्तस्त्रा व होतो जो 5-7 दिवसांपर्यंत सुरु राहतो. इस्ट्रोजे न आणि प्रोजेस्टे रॉन ह्या संप्रेर कांच्या पातळीतील असंतु लनामुळे ही स्थिती निर्माण होते. यो नीमार्गातील सं सर्ग, ग र्भाशयाच्या मुखाला सूज येणे, हाय पोथाय रॉई डीसम, ग र्भाशयातील फाय ब्रॉइ ड्स वगैरेमुळे ही स्थिती निर्माण होते.

पाळी खूप उशिरा येणे

ह्या स्थिती मध्ये मासिक पाळी येत नाही. ह्या स्थितीच्या प्राथमिक अवस्थेमध्ये जरी तुम्ही १६ वर्षांच्या झालात तरी मासिक पाळी येत नाही. तारुण्याला उशीर होणे किंवा प्रज नन प्रणाली मध्ये काही कमतरता असणे किंवा पिट्युट री ग्रं थीमध्ये काही प्रॉब्लेम असेल तर असे होऊ शकते. द्वितीय अवस्थेमध्ये हाय पोथाय रॉईडी सम, अंडा शयात सिस्ट, अनोरे क्सीया, ग र्भारपण, ग र्भनिरोधकांचा वापर थांबवणे किंवा अचानक वज न कमी होणे किंवा वाढणे ही कारणे आहेत.

पाळीदरम्यान खूप वेदना होणे

ह्या स्थितीमध्ये मासिक पाळी दरम्यान खूप दुखते. पी.एम.एस. च्या दरम्यान ग र्भाशय आकुंचन आणि प्रसरण पावत असल्याने पोटात दुखणे हे नॉर्मल असल्याने परंतु ह्या स्थितीच्या रुग्णांना मासिक पाळीदरम्यान भयंकर वेदना होतात. यो नीच्या भागात सूज आल्यामुळे किंवा फायब्रॉ इड्स किंवा ए न्डोमेट्रि ओसिस (ग र्भाशयात उतींची असामान्य वाढ ) ह्यामुळे हा रक्तस्त्रा व होतो.

मुलींना पहिल्यांदा मासिक पाळी केव्हा सुरु होते?

वयाच्या 10-12 वर्षादरम्यान पहिली मासिक पाळी येते. काही मुलींना वयाच्या 10 व्या वर्षी पाळी येते किंवा काही मुलींना त्या 15-16 वर्षांच्या होईपर्यंत मासिक पाळी येत नाही.

पाळी येण्याचे वय मुलीच्या आईला पहिली पाळी केव्हा सुरु झाली होती ह्यावर सुद्धा अवलंबून असते. जेव्हा स्त नांची वाढ होते आणि जन नेंद्रियांवर केस दिसू लागतात त्यानंतर 2 वर्षांनी मुलीला पाळी येण्याची शक्यता असते.

रजोनि वृत्तीला केव्हा सुरुवात होते?

जर स्त्रीला मासिक पाळी 12 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ होऊन गेला तरी आली नसेल तर तिला रजोनि वृत्ती झाली असे आपण म्हणू शकतो. स्त्रीला तिच्या वयाच्या 40-50 वर्षादरम्यान रजोनि वृत्तीचा त्रास होण्यास सुरुवात होते. तथापि काही स्त्रियांना रजोनि वृत्ती वयाच्या तिशीतच येते तर काही जणींना वयाच्या 60 वर्षापर्यंत येत नाही.

पॅड किंवा टॅ म्पून कितीवेळा बदलले पाहिजे?

सं सर्ग टाळण्यासाठी किंवा जिवा णूंची वाढ होऊ नये म्हणून तुम्ही दार 4 तासांनी पॅड बदलणे जरुरीचे आहे. जर तुम्ही टॅ म्पून चा वापर करत असाल तर ते 8 तासांपेक्षा जास्त वेळासाठी असू नये. असे केल्याने टी.एस.एस. किंवा टॉ क्सिक शॉक सिं ड्रोम (ही स्थती टॅम्पून 8 तासापेक्षा जास्त कालावधीसाठी ठेवल्यास निर्माण होते ह्यामध्ये जि वाणू वि षारी द्रव्यांची निर्मिती करतात) स्पॉंज किंवा मे न्स्ट्रुअल कप हे दिवसातून एकदा किंवा दोनदा बदलले पाहिजेत, हे र क्तप्रवाह किती होतो त्यावर अवलंबून आहे.

तुम्हाला किती र क्तप्रवाह होतो आहे त्यानुसार योग्य उत्पादन वापरणे हे महत्वाचे आहे. जसजसे तुमचे पाळीचे दिवस पुढे जातात त्यानुसार तुम्ही वेगवेगळी उत्पादने वेगवेगळ्या दिवसांसाठी वापरू शकता.

तुम्ही स्त्रीरो गतज्ज्ञांचा सल्ला केव्हा घेतला पाहिजे?

तुम्हाला खालील परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेतला पाहिजे

जर तुम्हाला वयाच्या 15 वर्षापर्यंत पाळी आली नाही.

तुमच्या स्त नांचा विकास झाला नसेल आणि विकास झाल्यानंतर 3 वर्षे उलटून सुद्धा तुमची मासिक पाळी आली नसेल तर.

90 दिवसांहून जास्त काळासाठी मासिक पाळी थांबली असेल तर.

अनियमित पाळी.

7 दिवसांपेक्षा जास्त काळ र क्तप्रवाह सुरु राहिल्यास.

तुम्हाला खूप जास्त र क्त प्रवाह होत असल्यास आणि तुम्ही दर दोन तासांनी पॅड किंवा टॅम्पून बदलत असाल तर.

तुमच्या 2 मासिकपाळी चक्रादरम्यान तुम्हाला र क्त प्रवाह होत असेल तर.

जर तुम्हाला खूप पेटके येऊन दुखत असेल तर.

टॅ म्पून वापरल्यावर ताप आल्यास.

मासिक पाळी हा स्त्रीच्या आयुष्यातील महत्वाचा टप्पा आहे कारण त्यामुळे स्त्रीचे शरीर ग र्भधारणेस किंवा बाळाला बाळगण्यास तयार होते. तुमचे मासिक पाळी चक्र कसे कार्य करते हे समजून घेणे हे महत्वाचे आहे त्यामुळे तुम्हाला लागणारी सर्व माहिती तुमच्याकडे असते तसेच तुमच्या आईपणाच्या प्रवासादरम्यान तुम्ही सुरक्षित असता.

माहिती आवडली असेल तर आपल्या मैत्रिणींसोबत शेयर करा.

अशाच आणखी माहितीपूर्ण लेखांसाठी आताच आपलं पेज लाइक करा.

One thought on “प्रत्येक मुलीला मासिक पाळीबद्दल ‘या’ गोष्टी माहीत असल्याचं पाहिजेत…

Leave a Reply

Your email address will not be published.